به‌خێربێن‌ بۆ ماڵه‌په‌ڕه‌ی‌کۆمه‌ڵه‌ی‌ کولتوری‌ کوردی‌ نێرگز له‌بوسکه‌رود                      به‌خێربێن‌ بۆ ماڵه‌په‌ڕه‌ی‌کۆمه‌ڵه‌ی‌ کولتوری‌ کوردی‌ نێرگز له‌بوسکه‌رود                    به‌خێربێن‌ بۆ ماڵه‌په‌ڕه‌ی‌کۆمه‌ڵه‌ی‌ کولتوری‌ کوردی‌ نێرگز له‌بوسکه‌رود

خه ونامه

به شی19

: (1) خوێن : له خه ودا  پاره ی حه رامه ، ئه و كه سه ی ببینێ له خوێن دا ئه گه وزێ

پاره ی حه رامی ده ست ئه كه وێت یان گوناهێكی گه وره ئه كات ، ئه گه ر كراسه كه ی

خوێنی  پێوه بێت و خۆی پێی نه زانێ درۆی له گه ڵ دا  ئه كرێت و پێی نازانێ ، ئه گه ر

كراسه كه ی خوێنی  پشیله ی پێوه بێت  دزێك  درۆی له گه ڵ دا ئه كات ، ئه و كه سه ی

كراسه كه ی خوێنی مه ڕی پێوه بێت  پیاوێكی ده وڵه مه ند  درۆی له گه ڵ دا  ده كات ،

له پاش درۆكه ش ئه وه نده ی خوێنه كه  پاره ی حه رامی  ده ست ئه كه وێت ،  ئه گه ر

له سه ر سه فه ر بێت  به سه لامه تی ئه گه ڕێته وه ، ئه و  كه سه ی  ببینێ برینداره و

خوێنی لێ ئه ڕوات ته ندروستی باشتر ئه بێت و پاره كه شی زیاد ئه كات،ئه و كه سه ی

خوێنی ئاده میزادێك بخواته وه  پاره ی  ده ست  ئه كه وێت  یان له  گیروگرفت وئاژاوه

ڕزگاری ئه بێت ،  ئه و كه سه ی بكه وێته  ناو بیرێكی  پڕ خوێن ئه كه وێته   ناو پاره ی

حه رام ،  ئه و كه سه ی  دۆڵی خوێن ببینێ  هه ر له و شوێنه خوێنی ئه ڕژێت ،  ئه گه ر

یه كێك پاره دار و ده وڵه مه ند بێت  وخوێنی لێ  بڕوات  پاره ی لێ  ئه ڕوات ، ئه گه ر

هه ژارو ده ست كورت خوێنی  لێ  بڕوات  پاره ی  بۆ  دێت ،  خوێنی ناو  گۆزه  ئافره تی

بێ نوێژه  ،  خوێن  ژیان  و هێز و سه رمایه ی  خاوه نه كه ی  ده رئه بڕێ  ،  خوێنی زیاد

له كاتی پێویست دا  ده رچێت هه سانه وه یه ، خوێنی  بێ نوێژی  بۆ  كچ هاوسه ره

بۆ ئافره تی  دوو گیان  له بار چونی منداڵه كه یه  بۆ ئافره تی  ته مه ن گه وره ش

نه خۆشی یه .

: (2) مێشك : له خه ودا پاره یه كی كۆ كراوه ی نادیاره ، ئه و كه سه ی له خه ودا ببینێ مێشكی گه وره یه  ئه و كه سه كه سێكی ئاقڵ و زیره كه ،  ئه و كه سه ی له

خه ودا ببینێ مێشكی نی یه  ئه وه  ئاقڵ و زیره ك  نی یه ، ئه و كه سه ی مێشكی خۆی بخوات  پاره ی خۆی ئه خوات ،  ئه و كه سه ی  مێشكی ئاده میزادێك  بخوات

ئه مرێ یان پاره ی ئه و كه سه ئه خوات ، هه روه ها مێشك به مانای باوه ڕی دڵ و

ئاین و كرده وه ی نهێنی دێت .

: (3) دونیا : له خه ودا دونیا ئافره ته و ئافره تیش دونیایه ، ئه و كه سه ی دونیا

جێ بهێڵێ هاوسه ره كه ی  ته ڵاق ئه دات ، ئه و كه سه ی له خه ودا ببینێ  دونیا وێران بووه و ته نها خۆی ماوه ته وه ئه و كه سه كوێر ئه بێت ، ئه و كه سه ی ببینێ

له دونیادا چی ئه وێت بۆی جێ به جێ ئه كرێ هه ژارو ده ست كورت ئه بێت ، دونیا

له خه ودا به مانای یاری وخۆشی وله خۆبایی بوون و ماندوبوون و پشت گوێ خستنی په یمان دێت ،  هه روه ها ووتراوه دونیا هاوسه روكوڕو پاره و وێرانكاری ونه خۆشی ودوو ڕوی و سه ركه وتنه ، دونیا به مانای قوڕئانی پیرۆزیش دێت .

: (4) گورچیله : له خه ودا یارمه تی ده ره ، له ده ست دانی گورچیله یه ك  مانای نه مانی ئه و یارمه تی یه یه كه وه ری ئه گرێت ، له ده ست دانی هه ردو گورچیله

مانای دڵ ڕه قی یه ، لاوازبوونی هه ردو گورچیله هه ژاری و ده ست كورتی یه ،

هه ردوو گورچیله هه ڵه و ڕاستی ده رده بڕن ، گورچیله به مانای كه س وكاروكوڕ و

برا دێت ، هه روه ها ووتراوه گورچیله یه كێكه له ده ست و پێوه ندی كار به ده ست.

: (5) ده رمان :  له خه ودا چاك سازی ئایینه ،  ئه و كه سه ی  بۆ چاك بوونه وه ی

نه خۆشی ده رمان بخوات باری ئاینی چاكتر ئه بێت ، ده رمان ئامۆژگاری و زانسته،

ده رمانی بۆن خۆش هاوسه ره بۆ ئه وانه ی هاوسه ریان نی یه،منداڵه بۆ ئه وانه ی

منداڵیان نی یه ، ده رمانی ناخۆش نه خۆشی یه ، ده رمان بۆ هه ژار ده وڵه مه ند

بوونه ، ئه و ده رمانه ی بخورێته وه ڕزقه ،  ئه و ده رمانه ی قووت بدرێت  تۆبه و

هیدایه ت و زانست و هاوسه ره ، ئه و  كه سه ی له خه ودا چاوی تیمار كات  باری

ئاینی چاك ئه كات ، هه موو جۆره خواردنه وه یه كی زه رد نه خۆشی یه .

: (6) گورگ : له خه ودا دوژمنێكی زاڵم و دزێكی درۆزنه ، ئه و كه سه ی گورگ له ماڵی خۆی دا ببینێ دز ئه چێته  ماڵی ،  ئه و كه سه ی  له خه ودا  گورگ  ببینێ پیاوێكی بێ تاوان گوناه بار ئه كات ، ئه و كه سه ی گورگێك ببینێ به ڕێوه به ری

ئیشه كه ی به باشی باسی  ئه كات  و ڕزقی  فره وان ئه بێت ،  ئه گه ر گورگه كه بگرێت پاره یه كی زۆری ده ست ئه كه وێت و خێرو خۆشی بۆ دێت ، ئه گه ر گورگێك

له خه ودا ببێته مه ڕ تاوان بارێك تۆبه ئه كات .

: (7) نان : له خه ودا ڕزقێكی فره وانه ، ئه وكه سه ی دوو پارچه نانی پێ بێت وله هه ردووكیان بخوات له گه ڵ دوو خوشك هاو سه ریه تی ئه كات .

: (8) درۆ : له خه ودا مانای شایه تی درۆ وسه رنه كه وتنه وه ك خوای گه وره له قوڕئانی پیرۆزدا ئه فه رموئ }} الذين يفترون على الله الكذب لا يفلحون{{ سوڕه تی

النحل ژماره 116 ، درۆكردن له خه ودا مانای زۆر ووتن و هه ڵه ی زۆر وڕاستی كه م

ده رده بڕێ ، ئه و كه سه ی له خه ودا له گه ڵ خوا درۆ بكات ئاقڵ نی یه و ئاقڵیش

نابێت وه ك خوای گه وره له قوڕئانی پیرۆزدا ئه فه رموێ }} يفترون على الله الكذب

واكثرهم لا يعقلون{{ سوره تى المائده ژماره 103

: (9) كه ره وز:  پاره یه كی حه ڵاڵه  و له ده سه ڵات داره وه دێت ،  كه ره وز به مانای كفریش دێت ، هه روه ها ووتراوه كه ره وز له خه ودائاشكرا بوونی كرده وه ی

نهێنی یه .

: (10) میز: میزكردن له خه ودا خه رج كردنی پاره یه به مه به ستی كاری نا ڕه وا ، میز كردن له خه ودا سه ر لێ شێوانه چونكه ئه و كه سه ی میزی بێت و میزنه كات

ناتوانێ  بڕیاری  ڕاست بدات  ،  میز پاره ی حه رامه ،  ئه و  كه سه ی  له  شوێنێك میزبكات هه ر له و شوێنه ژن دێنێ ، ئه و كه سه ی له خه ودا میز بكات پاره خه رج

ئه كات  و پاره كه ی  بۆ ئه گه ڕێته وه ،  ئه و كه سه ی میز بكاته  ناو بیر  پاره ی

حه ڵاڵی خۆی  خه رج  ئه كات ، ئه و كه سه ی له خه ودا  میز بكاته سه ر قوڕئانی پیرۆز یه كێك له منداڵه كانی قوڕئانی  پیرۆز ده رخ  ئه كات ،  یه كێك میز بكات و

ته واوی نه كات  به شێكی پاره ی كۆ  كراوی خۆی خه رج  ئه كات ،  له خه ودا دوو

كه س پێكه وه میز بكه ن و میزه كه یان تێكه ڵ بێت  یان ژن به ژن یان  خزمایه تی

ئه كه ن ، ئه و كه سه ی زۆر ته نگاو بێت و جێ یه ك نه دۆزێته وه میزه كه ی بكات

و خۆی توڕه كاته سه ر ژنه كه ی ئه وكه سه  پاره ی  هه یه و  ئه یه وێ  پاره كه ی

بشارێته وه و جێ ی ده ست ناكه وێت ، یه كێك له خه ودا ببینێ خه ڵكی میزه كه ی

له گیانی  خۆیان ئه ده ن  ئه و كه سه  كوڕێكی ئه بێت  و خه ڵكی به دوای كوڕه كه

ئه كه ون  و خۆشیان ئه وێت ،  یه كێك له خه ودا میز  بكات  و یه كێكی  ناسراویش

بیخواته وه  ئه وه ی میزی  ئه كرد مه سره فی ئه وی تریان ئه كات ، ئه و كه سه ی

میز بكات و ببینێ میزه كه ی  خوێنه  ئه و كه سه  له گه ڵ ئافره تێكی ته ڵاق دراو

یان ئافره تێكی موحه ڕه م دا جووت ئه بێت ، ئه و كه سه ی میزه كه ی زه عفه ڕان

بێت كوڕێكی نه خۆشی ئه بێت ، ئه گه ر میزه كه ی شه ربه ت بێت پاره كه ی خه رج ئه كات ،  یان میزه كه ی خۆڵ و قوڕ  بێت ئه و كه سه  ده ست نوێژ شۆرین نازانێت ،

میزه كه ی ئاگر  بێت كوڕێكی  ده سه ڵات داری  ئه بێت ،  میزه كه ی ڕشانه وه  بێت

منداڵی  حه رامیان  ئه بێت ،  میزه كه ی باڵنده  بێت كوڕێكیان ئه بێت و ره فتاری

ئه و منداڵه  له باره ی چاكه  و خه راپه دا  وه ك  ئه و  باڵنده یه  ئه بێت ، ئه و

كه سه ی له خه ودا به پێوه میز بكات به نه زانی  پاره كه ی خه رج  ئه كات ، ئه و

كه سه ی میز بكاته سه ر كراسه كه ی  كوڕیان ئه بێت  ئه گه ر هاوسه ریشی نه بێت

زه ماوه ند ئه كات ،  ئه و كه سه ی له بازاڕێك دا میز بكات  له و بازاڕه دا ئه بێته

ژمێریار ،  ئه و كه سه ی  میز بكات  و میزه كه ی دوكه ڵ  بێت  كوڕیان  ئه بێت  ،

هه ر كه سێك له گوندێك  یان شارێك  یان گه ڕه كێك  میز  بكات  هه ر  له و شوێنه

هاوسه رێك  بۆ خۆی  ئه دۆزێته وه ،  ئه گه ر له مزگه وت میز  بكات كوڕێكی ئاقڵ و

خواپه رستیان  ئه بێت  ، ئه و كه سه ی  میز بكاته  ناوبیر یان گۆزه یان ته شت یان

له كه لاوه یه ك میز بكات زه ماوه ند ئه كات ،  ئه و كه سه ی میز بكاته ناو ده ریا

پاره  وه ك  زه كات یان باج ئه داته ده سه ڵات دار،  ئه و كه سه ی میزه كه ی كرم بێت منداڵه كانی بڵاو ئه بنه وه ، ئه و كه سه ی میزه كه ی پێنوس بێت كوڕێكی یان

ئه بێت و  ئه كوڕه خزمه تی  زانست  ئه كات ، ئه و كه سه ی له به ر چاوی خه ڵكی

میز بكات  كرده وه یه كی  ناڕه وای ئاشكرا ئه بێت و له ناو خه ڵكی ڕیسوا ئه بێت،

میزخواردنه وه پاره ی حه رامه .

له گه ڵ ڕێزو سڵاوی باوكی ڕه نج ...........

xawnama@hotmail.com

‏04/‏03/‏2009‏